CYTATY W MUZYCE POLSKIEJ XX WIEKU. KONTEKSTY, FAKTY, INTERPRETACJE Bogumiła Mika

Stan książki: W bardzo niewielkim stopniu podniszczona i przybrudzona okładka.

Stan w środku - bardzo dobry

Cytaty w muzyce polskiej XX wieku. Konteksty, fakty, interpretacje – Bogumiła Mika

Książka uznanej teoretyczki muzyki i socjolog, prof. Bogumiły Miki, to pozycja unikatowa, rewolucyjna i fundamentalna w polskim piśmiennictwie muzykologicznym. Zjawisko zapożyczania, parafrazowania czy dosłownego przytaczania fragmentów cudzych dzieł – choć stare jak sama sztuka dźwiękowa – w minionym stuleciu zyskało zupełnie nową, skomplikowaną tożsamość estetyczną.

Ta rygorystyczna monografia naukowa, opublikowana jako pierwsze tak kompleksowe i wszechstronne kompendium wiedzy poświęcone mechanizmom muzycznej intertekstualności w Polsce. Głównym celem badawczym autorki było skatalogowanie oraz głębokie zinterpretowanie motywacji, jakie stały za wprowadzaniem cytatów przez rodzimych kompozytorów XX wieku. Bogumiła Mika bezkompromisowo odrzuca traktowanie cytatu jako pójścia na łatwiznę czy prostego zabiegu dekoracyjnego. Zamiast tego z metodologiczną precyzją udowadnia, że muzyczny cytat to potężny nośnik znaczeń semantycznych, symbolicznych oraz politycznych. Autorka bada, jak wplecenie znanej melodii – chorału gregoriańskiego, polskiego folkloru, hymnu narodowego czy dzieła klasyka – zmienia architekturę emocjonalną utworu i buduje unikalny kod porozumienia między kompozytorem a słuchaczem.

Treść książki została zorganizowana w przejrzysty, trójdzielny układ, co idealnie odzwierciedla podtytuł: „Konteksty, fakty, interpretacje”. W warstwie faktograficznej badaczka analizuje setki utworów wybitnych twórców, na czele z Karolem Szymanowskim, Witoldem Lutosławskim, Krzysztofem Pendereckim, Henrykiem Mikołajem Góreckim, Pawłem Szymańskim czy Pawłem Mykietynem. Autorka wnikliwie śledzi ewolucję tego zjawiska: od neoklasycznych gier z tradycją, przez dramatyczne cytaty patriotyczne i religijne w czasach PRL (będące formą oporu wobec komunistycznej cenzury), aż po postmodernistyczny kolaż i dekonstrukcję.

Każdemu z rozdziałów towarzyszy imponująca liczba przykładów nutowych oraz precyzyjnych schematów analitycznych.

O autorce:

Prof. dr hab. Bogumiła Mika - wybitna polska muzykolog, teoretyczka muzyki oraz socjolog, profesorka nauk humanistycznych związana z Instytutem Sztuk Muzycznych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. W swojej bogatej pracy badawczej specjalizuje się w historii i teorii muzyki XX i XXI wieku, intertekstualności muzycznej, krytyce muzycznej oraz socjologii muzyki. Jest autorką licznych cenionych monografii (w tym głośnej książki Krytyka muzyczna na Śląsku) oraz dziesiątek artykułów naukowych publikowanych w kraju i za granicą. Słynie w środowisku akademickim z rygorystycznego warsztatu metodologicznego, tytanicznej pracy źródłowej oraz unikalnego daru pasjonującego opowiadania o skomplikowanych meandrach nowej muzyki.

***

Wiek XX to czas licznych przemian, przewartościowań, czas ogromnego zróżnicowania. Również na gruncie muzyki. W wymiarze fenomenu muzycznego obserwowaliśmy, iż dotąd już istniejące zjawiska nabierały nowej ostrości, nowych wymiarów, nowego, innego znaczenia. Z jednej strony w utworach współczesnych dostrzegalne są ślady wpływu innowacji związanych z rozwojem muzycznych technologii, z drugiej twórcy w rozmaity sposób podkreślają związki z tradycją. W muzyce współczesnej odnajdujemy zatem także znaki epok minionych. Jednym z takich znaków jest wykorzystanie materiału zapożyczonego z muzyki wcześniej skomponowanej dla utworów nowych. Bez wątpienia nowe prawa i zasady decydujące o powstawaniu kompozycji współczesnych wymagają nowych strategii integrowania tych właśnie utworów z tekstami muzycznymi już ukończonymi, dawnymi. (Zgodnie z zasadą, że muzyka przyszłości stanowi "echo muzyki minionej"). Używane są w tym celu strategie przywoływania, stylizowania, strategie "gry konwencjami". A w ich ramach różnego rodzaju sposoby integracji tego, co dawne z tym, co późniejsze, aktualne. Podobnie w XX wieku rzecz się miała i z cytatem muzycznym, który choć obecny w dziejach muzyki od wielu już stuleci, zyskał wówczas nowy - związany m.in. z dokonującymi się w sferze dźwięków przemianami - status. W obliczu tych zachodzących zmian, a także wobec nowych sposobów interpretacji obecności "muzyki w muzyce" (powiązanych z nowymi metodami interpretacji wypracowanymi na gruncie teorii literatury, nie pozostającymi bez znaczenia dla "sztuki dźwięków") interesującym zdało się zbadanie zagadnienia obecności cytatu w muzyce polskiej XX wieku. Ograniczenie pola badawczego jedynie do cytatu łączyło się z pragnieniem prześledzenia sposobów realizacji tej właśnie, specyficznej formy integracji "muzyki z muzyką" w powiązaniu ze zmianami historycznymi i estetycznymi XX wieku. Ograniczenie zasięgu do obszaru muzyki polskiej podyktowane było brakiem całościowego opracowania tego zagadnienia na gruncie muzykologicznej literatury rodzimej, przy istniejących i wciąż powstających ujęciach muzykologicznych skoncentrowanych na obszarach muzyki euro-amerykańskiej. Autorka pragnęła więc skonfrontować procesy zachodzące w zakresie stosowania "cytatu muzycznego" w twórczości Zachodniej ze sposobami i motywami wykorzystania cytatu w muzyce polskiej. Zestawienie takie miało na celu wykazanie bądź podobieństw ze zjawiskami w kulturze muzycznej Zachodu, bądź odrębności, specyfikę "typowo polską", pozostającą nie bez związku z takim a nie innym usytuowaniem politycznym naszego kraju, w konsekwencji więc z konkretnymi wydarzeniami społeczno-politycznymi rzutującymi na estetykę muzyczną twórców. Jaki okazał się rezultat tych autorskich intencji, pokazuje niniejsza książka.

(ze wstępu Autorki)