MEJSENSKAJA FARFOROWAJA PLASTIKA XVIII WIEKA W SOBRANII ERMITAŻA. KATALOG K. Butler

Stan książki: Podniszczona okładka. Wnętrze książki - stan bardzo dobry minus.

Mejsenskaja farforowaja plastika XVIII wieka w sobranii Ermitaža. Katalog

Obszerny katalog naukowy poświęcony jednej z najważniejszych kolekcji figuratywnej porcelany miśnieńskiej na świecie, znajdującej się w zbiorach petersburskiego Ermitażu. Autor szczegółowo opisuje ewolucję artystyczną manufaktury w Miśni w XVIII wieku, koncentrując się na dziełach najwybitniejszych modelarzy, takich jak Johann Joachim Kändler czy Friedrich Elias Meyer. Treść obejmuje precyzyjne opisy katalogowe poszczególnych obiektów, uwzględniające sygnatury, datowanie oraz analizę stylistyczną rzeźb – od postaci z komedii dell'arte, przez sceny dworskie, aż po alegorie i figury zwierzęce. Książka jest bogato ilustrowana archiwalnymi fotografiami, co czyni ją niezbędnym źródłem dokumentacyjnym dla historyków sztuki, kolekcjonerów oraz domów aukcyjnych zajmujących się dawną europejską ceramiką.

Wstęp w języku rosyjskim i niemieckim.

«Собрание мейсенской фарфоровой пластики Эрмитажа, одно из самых значительных в мире, чрезвычайно разнообразно и богато. На основе экспонатов можно составить четкое представление о развитии мейсенской фарфоровой скульптуры с момента основания мануфактуры до начала XIX века. Особенно широко представлены изделия середины XVIII века, когда было создано наибольшее количество моделей. Ленинградская коллекция мейсенской фарфоровой пластики формировалась на протяжении более чем двух столетий. Ее начало было положено, когда в Зимний дворец вместе с сервизом ордена Андрея Первозванного — подарком Августа III императрице Елизавете Петровне — поступили фарфоровые фигуры и группы, предназначенные для украшения парадных столов. Многие из этих произведений пластики сохранились до наших дней и хранятся в Эрмитаже.

Фарфоровая коллекция Зимнего дворца, часть которой с 1910 года экспонировалась в Императорском Эрмитаже, получила значительные пополнения после Великой Октябрьской социалистической революции. Великолепное собрание из бывшего музея Штиглица, первоклассные экспонаты из музея Общества поощрения художеств, а также фарфор из частных коллекций А. Долгорукова, Ф. Утемана, Ф. Паскевича, А. Фаберже, К. Сомова, семей Строгановых, Юсуповых и других дополнили обширный фонд мейсенской коллекции. В настоящее время она продолжает обогащаться многими интересными предметами мейсенской фарфоровой скульптуры, которые в том числе приобретаются у частных лиц закупочной комиссией Эрмитажа.

Мейсенская мануфактура является не только первым европейским предприятием, начавшим производить твердый фарфор, но и занимает первое место среди производителей фарфора по количеству созданных моделей. Именно здесь развилось своеобразное направление, объединившее в себе элементы пластики и собственно прикладного искусства, которое позже получило широкое распространение на других европейских фарфоровых мануфактурах. Мелкая пластика изготавливалась в Мейсене еще в период Беттгера (1710–1719), однако в то время ее количество было еще очень невелико. В собрании Эрмитажа этот период представлен лишь детским бюстом из красной каменной массы (кат. № 1).

Широкомасштабное производство фарфоровой пластики начинается в Мейсене в тридцатые годы XVIII века и обусловлено заказом Августа II, который желал украсить свой Японский дворец в Дрездене изделиями из фарфора. На первом этаже дворца должны были разместиться коллекции китайского и японского фарфора, на втором — изделия Мейсенской мануфактуры, в том числе крупные, некоторые даже в натуральную величину, фигуры различных животных и птиц, вазы и прочее.

Гордостью ленинградского музейного собрания является фигура апостола Петра, выполненная модельером Иоганном Готлибом Кирхнером в 1732 году для дворцовой капеллы (кат. № 2). Этот экземпляр уникален: такая же фигура апостола, ранее находившаяся в Лейпциге, была уничтожена во время Второй мировой войны. Кирхнер изготавливал в Мейсене не только крупные фигуры, но и корпуса часов, подсвечники, настольные фонтаны (кат. № 3) и другое. Вероятно, из-под руки мастера выходили и произведения мелкой пластики. Небольшая фигурка, возможно Нептун, по своему монументальному строению и лаконичной выразительности близка другим работам Кирхнера (кат. № 4). Работы мастера уже показывают зарождение того нового европейского стиля фарфоровой пластики, свободного от подражания китайским и японским образцам, который сформировался на Мейсенской мануфактуре. Однако окончательное формирование этого стиля связано с именем другого модельера — Иоганна Иоахима Кендлера. Первые созданные им мейсенские фарфоровые изделия также предназначались для Японского дворца. В собрании Эрмитажа находится одна из этих работ — «Поющий падуанский петух» (кат. № 298)...»

[Фрагмент вступления]

"Die Sammlung der Meißner Porzellanplastik der Ermitage, eine der bedeutendsten in der Welt, „ ist äußerst vielfältig und reichhaltig. Anhand der Ausstellungsstücke kann man sich eine klare Vorstellung von der Entwicklung der Meißner Porzellanskulptur seit der Gründung der Manufaktur bis zum Anfang des 19. Jahrhunderts machen. Besonders umfangreich sind die Erzeugnisse aus der Mitte des 18. Jahrhunderts vertreten, als eine größtmögliche Anzahl von Modellen entstand. Die Leningrader Sammlung der Meißner Porzellanplastik formierte sich im Laufe von mehr als zwei Jahrhunderten. Sie nahm ihren Anfang, als in den Winterpalast, zusammen mit dem Andreas-Orden-Service, einem Geschenk Augusts III. an die Zarin Elisabeth, Porzellanfiguren und -gruppen gelangten, die zum Schmuck der Galatafel bestimmt waren. Viele dieser Plastiken blieben bis in die Gegenwart erhalten und werden in der Ermitage aufbewahrt.

Die Porzellankollektion des Winterpalastes — ein Teil wurde seit 1910 in der Kaiserlichen Ermitage ausgestellt — erhielt bedeutende Zugänge nach der Großen Sozialistischen Oktoberrevolution. Die großartige Sammlung aus dem ehemaligen Stieglitz-Museum, erstklassige Stücke aus dem Museum der Gesellschaft zur Förderung der Künste, desgleichen Porzellan aus den Privatsammlungen von A. Dolgorukow, F. Uteman, F. Paskewitsch, A. Fabergé, K. Somow, der Familien Stroganow, Jussupow u. a., vervollständigten den umfangreichen Bestand der Meißner Kollektion. Auch gegenwärtig wird sie durch viele interessante Kunstgegenstände der Meißner Porzellanskulptur bereichert, die teilweise auch von Privatpersonen durch die Ankaufskommission der Ermitage erworben werden.
Die Meißner Manufaktur ist nicht nur das erste europäische Unternehmen, das Hartporzellan herstellte, sondern nimmt in bezug auf die Anzahl der hergestellten Modelle auch den ersten Platz unter den Porzellanproduzenten ein. Gerade hier entwickelte sich die eigentümliche Richtung, die in sich die Elemente der Plastik und der eigentlichen angewandten Kunst vereinte, welche auch später eine große Verbreitung in anderen europäischen Porzellanmanufakturen fand. Die Kleinplastiken wurden in Meißen bereits in der Böttger-Periode (1710-1719) angefertigt, allein zu dieser Zeit war ihre Anzahl noch sehr gering. In der Sammlung der Ermitage ist diese Periode nur durch eine Kinderbüste aus rotem Steinzeug gekennzeichnet (Kat.-Nr. 1).

Eine großangelegte Produktion von Porzellanplastiken beginnt in Meißen in den dreißiger Jahren des 18. Jahrhunderts, bedingt durch den Auftrag Augusts II., der sein Japanisches Palais in Dresden mit Porzellanerzeugnissen zu verzieren wünschte. Im Erdgeschoß des Palais sollten chinesische und japanische Porzellansammlungen angelegt werden, im ersten Stockwerk Erzeugnisse aus der Meißner Manufaktur, darunter große — einige sogar in Lebensgröße — angefertigte Figuren verschiedener Tiere und Vögel, Vasen u. a.

Der Stolz der Leningrader Museumssammlung ist die Figur des Apostels Petrus, die von dem Modelleur Johann Gottlieb Kirchner 1732 für die Schloßkapelle angefertigt wurde (Kat.-Nr. 2). Dieses Stück ist ein Unikat: Die gleiche Apostelfigur, die sich früher in Leipzig befand, wurde während des 2. Weltkrieges zerstört. Kirchner fertigte in Meißen nicht nur große Figuren an, sondern auch Uhrgehäuse, Kerzenhalter, Tischfontänen (Kat.-Nr. 3) u. a. Wahrscheinlich entstanden auch kleine Plastiken von der Hand des Künstlers. Die kleine Figur, wohlmöglich Neptun, leicht ihrem monumentalen Aufbau und lakonischen Ausdruck nach anderen Werken Kirchners (Kat.—Nr. 4). Die Arbeiten des Meisters zeigen bereits den Ansatz jenes neuen, von der Nachahmung der chinesischen und japanischen Muster befreiten europäischen Stils der Porzellanplastik, der in der Meißner Manufaktur sich herausbildete. Allein die endgültige Formierung dieses Stils ist mit dem Namen eines anderen Modelleurs, Johann Joachim Kaendler, verbunden. Die ersten von ihm geschaffenen Meißner Porzellanerzeugnisse waren ebenfalls für das Japanische Palais bestimmt. In der Sammlung der Ermitage befindet sich eine dieser Arbeiten, Krähender Paduaner Hahn (Kat.-Nr. 298) ..."

[Auszug aus der Einleitung]

„Kolekcja miśnieńskiej plastyki porcelanowej w Ermitażu, jedna z najważniejszych na świecie, jest niezwykle różnorodna i bogata. Na podstawie eksponatów można uzyskać jasne wyobrażenie o rozwoju miśnieńskiej rzeźby porcelanowej od momentu założenia manufaktury aż do początku XIX wieku. Szczególnie licznie reprezentowane są wyroby z połowy XVIII wieku, kiedy to powstała największa liczba modeli. Leningradzka kolekcja miśnieńskiej plastyki porcelanowej kształtowała się przez ponad dwa stulecia. Jej początki sięgają czasu, gdy do Pałacu Zimowego – wraz z serwisem Orderu św. Andrzeja, prezentem Augusta III dla carycy Elżbiety – trafiły porcelanowe figurki i grupy figuralne przeznaczone do dekoracji galowych stołów. Wiele z tych rzeźb przetrwało do dziś i jest przechowywanych w Ermitażu.

Kolekcja porcelany Pałacu Zimowego – której część od 1910 roku wystawiano w Cesarskim Ermitażu – została znacznie powiększona po Wielkiej Socjalistycznej Rewolucji Październikowej. Wspaniała kolekcja z dawnego Muzeum Stieglitza, najwyższej klasy eksponaty z Muzeum Towarzystwa Wspierania Sztuk Pięknych, a także porcelana z prywatnych zbiorów A. Dołgorukowa, F. Utemana, F. Paskiewicza, A. Fabergé, K. Somowa, rodzin Stroganowów, Jusupowów i innych, uzupełniły bogate zasoby kolekcji miśnieńskiej. Również obecnie jest ona wzbogacana o wiele interesujących dzieł miśnieńskiej rzeźby porcelanowej, nabywanych częściowo od osób prywatnych przez komisję zakupową Ermitażu.

Manufaktura w Miśni jest nie tylko pierwszym europejskim przedsiębiorstwem, które wytworzyło twardą porcelanę, ale zajmuje także pierwsze miejsce wśród producentów porcelany pod względem liczby stworzonych modeli. To właśnie tutaj rozwinął się swoisty nurt łączący w sobie elementy rzeźby i właściwej sztuki użytkowej, który później znalazł szerokie zastosowanie w innych europejskich manufakturach porcelany. Małe formy rzeźbiarskie wykonywano w Miśni już w okresie Böttgera (1710–1719), lecz w tym czasie ich liczba była jeszcze niewielka. W kolekcji Ermitażu okres ten reprezentuje jedynie popiersie dziecięce z czerwonej kamionki (nr kat. 1).

Produkcja plastyki porcelanowej na wielką skalę rozpoczyna się w Miśni w latach trzydziestych XVIII wieku, co było podyktowane zamówieniem Augusta II, który pragnął przyozdobić swój Pałac Japoński w Dreźnie wyrobami z porcelany. Na parterze pałacu miały znaleźć się kolekcje porcelany chińskiej i japońskiej, natomiast na pierwszym piętrze wyroby z manufaktury miśnieńskiej, w tym duże – niektóre nawet naturalnej wielkości – figury różnych zwierząt i ptaków, wazy i inne.

Dumą leningradzkiej kolekcji muzealnej jest figura apostoła Piotra, wykonana przez modelarza Johanna Gottlieba Kirchnera w 1732 roku dla kaplicy zamkowej (nr kat. 2). Jest to egzemplarz unikatowy: identyczna figura apostoła, która dawniej znajdowała się w Lipsku, została zniszczona podczas II wojny światowej. Kirchner wykonywał w Miśni nie tylko duże figury, ale także obudowy zegarów, świeczniki czy fontanny stołowe (nr kat. 3). Prawdopodobnie spod ręki artysty wyszły również małe rzeźby. Niewielka figurka, być może Neptuna, przypomina swoją monumentalną konstrukcją i lakonicznym wyrazem inne dzieła Kirchnera (nr kat. 4). Prace mistrza wykazują już zalążki nowego stylu europejskiej plastyki porcelanowej, wolnego od naśladownictwa wzorców chińskich i japońskich, który wykształcił się w miśnieńskiej manufakturze. Jednak ostateczne uformowanie się tego stylu wiąże się z nazwiskiem innego modelarza – Johanna Joachima Kaendlera. Pierwsze stworzone przez niego miśnieńskie wyroby porcelanowe były również przeznaczone dla Pałacu Japońskiego. W kolekcji Ermitażu znajduje się jedna z tych prac: Piejący kogut padewski (nr kat. 298)...”

[tłumaczenie fragmentu wstępu]