OPERA SPOŁECZNO-POLITYCZNA W MUZYCE AMERYKAŃSKIEJ XX WIEKU Joanna Miklaszewska

Stan książki: Bardzo dobry

Na stronie tytułowej dedykacja autorki.

Opera społeczno-polityczna w muzyce amerykańskiej XX wieku – Joanna Miklaszewska

Unikatowa i rewolucyjna pozycja w polskim piśmiennictwie poświęconym teatrowi muzycznemu. Choć tradycja operowa kojarzy się europejskiemu odbiorcy głównie z XIX-wiecznym dramatem psychologicznym lub historycznym, w Stanach Zjednoczonych gatunek ten wykształcił zupełnie odrębny, drapieżny i głęboko zaangażowany idiom.

Ta rygorystyczna monografia naukowa stanowi pierwsze tak kompleksowe, wieloaspektowe studium nad tym, jak amerykańska scena operowa reagowała na najważniejsze wstrząsy społeczne, ideologiczne i polityczne minionego stulecia. Głównym celem badawczym autorki było prześledzenie narodzin i ewolucji nurtu, w którym opera przestała być jedynie elitarną rozrywką, a stała się autonomicznym, potężnym forum debaty publicznej. Miklaszewska rezygnuje z powierzchownych, czysto kronikarskich opisów premier. Zamiast tego z metodologiczną precyzją analizuje partytury oraz libretta pod kątem ich zakorzenienia w realiach epoki. Autorka bada, w jaki sposób amerykańscy kompozytorzy wykorzystywali scenę operową do walki z rasizmem, nierównościami klasowymi, drapieżnym kapitalizmem, wojną czy opresją państwa totalitarnego, wprowadzając do teatrów muzycznych język ulicy, jazz, blues oraz nowoczesną awangardę.

Treść książki została zorganizowana w przejrzysty, problemowo-chronologiczny sposób. Autorka prowadzi czytelnika przez kluczowe nurty amerykańskiej twórczości operowej XX wieku. Szczegółowo omawia dzieła tak przełomowe jak robotnicza i antykapitalistyczna opera The Cradle Will Rock Marca Blitzsteina, rewolucyjne pod względem rasowym i społecznym kompozycje George'a Gershwina (Porgy and Bess) czy zaangażowane dramaty muzyczne Gian Carlo Menottiego (Konsul). Istotne miejsce w monografii zajmują także analizy oper najnowszych, z nurtu minimalizmu i postmodernizmu, na czele z monumentalnymi i kontrowersyjnymi politycznie dziełami Johna Adamsa (Nixon w Chinach czy Śmierć Klinghoffera).

Każdemu z teoretycznych rozdziałów towarzyszy bogaty aparat krytyczny oraz analizy kontekstów wykonawczych i cenzorskich.

Publikacja charakteryzuje się wzorowym, niedoścignionym warsztatem akademickim oraz precyzyjnym, erudycyjnym językiem, który idealnie łączy muzykologiczną dociekliwość z wiedzą z zakresu politologii i socjologii kultury.

O autorce:

Dr hab. Joanna Miklaszewska to wybitna polska muzykolog, profesorka nauk humanistycznych długoletnio związana z Instytutem Muzykologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W swojej pracy badawczej specjalizuje się w historii i teorii muzyki XX i XXI wieku, ze szczególnym uwzględnieniem muzyki amerykańskiej, minimalizmu, teatru operowego oraz interdyscyplinarnych powiązań między sztuką dźwiękową a ideologią i polityką. Jest autorką licznych cenionych monografii (w tym głośnej książki Minimalizm w muzyce amerykańskiej) oraz dziesiątek artykułów naukowych publikowanych w kraju i za granicą, ciesząc się statusem jednego z najważniejszych europejskich autorytetów w zakresie amerykanistyki muzykologicznej.

***

Analizowane w monografii opery stanowią przełom w dwudziestowiecznej społeczno-politycznej operze amerykańskiej. Niniejsza praca stanowi próbę uzasadnienia tej tezy. W szczególności na ten przełomowy charakter składają się trzy dokonania.

Pierwszym z nich jest odnowienie współczesnej opery poprzez stworzenie wideoopery – nowego gatunku muzycznego, mającego charakter dzieła dokumentalnego, zakorzenionego w tradycji muzyki konkretnej i w zjawisku określanym w sztuce współczesnej jako ready-made object. Wideoopera jest utrzymana w poetyce widowiska multimedialnego, z wpływami teledysku, całkowicie odrywa się od tradycji muzyki operowej i włoskiego belcanta, a reprezentują ją utwory Steve’a Reicha.

Drugim istotnym dokonaniem jest reforma gatunku opery, którą wprowadził w swojej twórczości John Adams. Ustalił on nowy typ opery: operę o tematyce związanej ze współczesnymi wydarzeniami, ukazanymi z dokumentalną wiernością, lecz jako dzieło muzyczne głęboko tkwiącą w tradycji włoskich i francuskich oper Verdiego i Gounoda: melodyjnych, wykorzystujących skład wielkiej orkiestry symfonicznej oraz takie komponenty formy operowej, jak aria, chór czy wstawka baletowa.

Trzecią przełomową cechą jest wprowadzenie – w dziełach Philipa Glassa – nowego gatunku muzycznego: opery „portretowej” (a portrait opera), odmiany opery historycznej, ukazującej wielką postać historyczną (np. Albert Einstein, Mohandas Karamchand Gandhi, faraon Echnaton, Johannes Kepler) o silnej osobowości, której dokonania ze szczególną siłą oddziałały na społeczeństwo.

Ze względu na to, że niniejsza praca jest rozprawą o charakterze muzykologicznym, opisującą przede wszystkim cechy muzyczne analizowanych dzieł, kwestie socjologiczne i polityczne (w tym temat związków muzyki z polityką) nie są w niej szerzej omawiane.

[fragment Wstępu]