WYBRANE SONATINY NA FORTEPIAN. ZESZYT 2 Jan Hoffman, Adam Rieger

Nazwa „sonatina" przyjęła się w drugiej połowie XVIII i z początkiem XIX wieku, w epoce klasyków wiedeńskich (Haydn, Mozart, Beethoven), na oznaczenie utworu będącego jakby sonatą w miniaturze. Sonatiny pisano najczęściej w celach pedagogicznych, traktując je jako materiał przygotowujący ucznia pod względem muzycznym i technicznym do opracowywania trudniejszych utworów, jak sonaty, wariacje, ronda itp. W owej epoce komponowano bardzo wiele sonatin. Tłumaczyć to należy znacznym poszerzeniem się kręgu odbiorców muzyki i amatorów, co znów pozostaje w związku z ówczesnymi przeobrażeniami społecznymi. Rosnące zainteresowanie muzyką znalazło swój wyraz w organizowaniu stałych publicznych, płatnych koncertów, w rozpowszechnieniu się fortepianów, w rozwoju wydawnictw muzycznych. Okoliczności te tłumaczą powstanie w tym czasie wielu utworów przeznaczonych dla mało zaawansowanych miłośników muzyki i dla kształcącej się młodzieży. Wiemy, że Mozart komponował niektóre utwory, np. Sonatę fortepianową C-dur (KV 545), specjalnie dla uczniów (podobnie jak to przed nim czynił J. S. Bach). Ci wielcy mistrzowie umieli stworzyć drobne arcydzieła, posługując się prostymi i ograniczonymi środkami.
Mniej wybitni twórcy licznych sonatin fortepianowych, dziś już przeważnie zapomniani, również dążyli do połączenia walorów artystycznych i dydaktycznych, z rozmaitym, rzecz jasna, powodzeniem - zależnie od talentu twórczego. Najbardziej udane utwory kompozytorów takich jak: Clementi, Kuhlau, Dussek, Diabelli i in. stale utrzymują się w repertuarze szkół muzycznych w całym świecie właśnie dlatego, że oprócz wartości pedagogicznej posiadają także niezaprzeczalne walory estetyczne.
Gdy dojrzały muzyk zetknie się z tymi szkolnymi sonatinami, nad którymi mozolił się niegdyś jako dziecko, ucząc się na nich gry fortepianowej i poznając muzykę, dostrzega wyraźnie bezpretensjonalne piękno, ujmującą świeżość i naturalność inwencji, przejrzystą i logiczną konstrukcję tych utworów, uwydatniające się w pełni dopiero w dobrym wykonaniu.
Trzeba podziwiać u autorów sonatin klasycznych trafne wyczucie muzycznych i technicznych możliwości dziecka. W muzyce przemawiają do dzieci najsilniej: śpiewna i naturalna melodyka, wyrazista rytmika, przejrzysta nie przeładowana faktura, prosty i logiczny przebieg harmoniczny. To wszystko właśnie znajdują w najlepszych sonatinach klasycznych. Studium ich - obok studium drobnych utworów klasycznych - stanowi właściwe wprowadzenie w klasyczny język muzyczny. Na tych utworach dziecko uczy się podstawowej umiejętności frazowania, wokalnego traktowania frazy (sin-gend denken, jak pisał C. Ph. E. Bach), zachowywania właściwych stosunków nasilenia dźwięku, np. między melodią a towarzyszeniem, stosowania z należytym umiarem odcieni dynamicznych, opanowania różnego rodzaju artykulacji. Utrwala wreszcie i rozwija swoje poczucie tonalności i harmonii i - co może najważniejsze - przyswaja sobie, niejako nieświadomie, pewne kanony estetyczne. Uczy się oceniać klasyczny ideał budowy formalnej o szlachetnych proporcjach.

J. Hoffman, A. Rieger

Utwory w publikacji:

1. Dussek Johann ladislaus - Sonatina G-dur
2. Clementi Muzio - Sonatina F-dur
3. Kuhlau Friedrich - Sonatina G-dur
4. Kuhlau Friedrich - Sonatina C-dur
5. Kuhlau Friedrich - Sonatina C-dur
6. Clementi Muzio - Sonatina G-dur
7. Clementi Muzio - Sonatina D-dur
8. Dussek Johann ladislaus - Sonatina F-dur
9. Kuhlau Friedrich - Sonatina F-dur
10. Kuhlau Friedrich - Sonatina D-dur
11. Kuhlau Friedrich - Sonatina A-dur