PIEŚNI Z ORAWY Bożena Lewandowska, Józef Kąś

Zbiór Pieśni z Orawy powstał w oparciu o badania przeprowadzone na terenie polskiej Orawy w 1975 oraz 1977 roku w następujących miejscowościach: Lipnica Wielka, Lipnica Mała, Zubrzyca Górna, Zubrzyca Dolna, Jabłonka oraz Chyżne. W pozostałych wsiach orawskich badania miały charakter sprawdzający i potwierdzający znajomość repertuaru, który okazał obszerny i bardzo zróżnicowany. Stanowią go obok żywego jeszcze wówczas tradycyjnego repertuaru orawskiego wątki melodyczne i słowne, także nowsze, znane na terenach sąsiednich, a nawet w dalszych częściach Polski, niemniej uważane przez wykonawców za własne. Cały nagrany materiał liczy ponad 600 różnych melodii i nieporównywalnie większą liczbę zwrotek słownych, z których tylko część znalazła się prezentowanej publikacji. Orawianie wyróżniali w śpiewanym przez siebie repertuarze kilka grup pieśni, posiadających nazwy własne, a kryterium tego podziału jest nie tylko treściowo-funkcyjne, czy językowe, ale także muzyczne. Wyróżnione grupy to śpiywecki, zwane też śpiywki, długse, pastorałki, słowiyńskie i pieśni. Pieśni wg tej lokalnej klasyfikacji obejmują repertuar religijny, pastorałki to pieśni i formuły życzeniowe związane ze świętami Bożego Narodzenia i Nowym Rokiem. [...] Zbiór Pieśni z Orawy zawiera tylko pieśni z grupy repertuarowej śpiywecek. Złożony jest z części tekstowej i muzycznej, co jest uzasadnione brakiem stałego związku zwrotki słownej i muzycznej oraz dużą liczbą tekstów słownych a mniejszą liczbą melodii. Zwrotkę słowną i melodię, na którą najczęściej była śpiewana wiąże indeks liczbowy w wykazie incipitów. Zwrotki słowne, których w zbiorze jest ponad 600 ułożone zostały wg kryterium treści, ale jest to kryterium dość ogólne, stosowane jedynie orientacyjnie. Niejednokrotnie jednoznaczne określenie treści nawet tak krótkiej zwrotki jak orawskie czterowiersze jest problematyczne i wiele zwrotek można zakwalifikować do różnych grup treściowych. Stąd grup treściowych jest tylko kilka. Także nazwy poszczególnych grup, choć powszechnie używane, mają charakter umowny. W grupie pieśni miłosnych i zalotnych znalazły się zwrotki o różnym odcieniu emocjonalnym i nie zawsze jednoznacznie związane z nazwą grupy. Zwrotki weselne ułożone zostały wg zasady, że najpierw te, które wykonawcy przypisali do poszczególnych etapów obrzędu, potem zaś śpiewane podczas uroczystości weselnej, i nawiązujące do toczącego się wesela. Zwrotek śpiewanych podczas wesel jest nieprzebrana ilość, wiele improwizowanych jest na bieżąco, a zamieszczone w zbiorku są małą ich częścią, tą częścią, która była w repertuarze większej liczby wykonawców. Pieśni obyczajowe są tematycznie zróżnicowane, dotyczą codziennej pracy, rodziny, relacji z sąsiadami, sytuacji społecznej i różnych okoliczności życia codziennego. Tu także znalazły się nieliczne kołysanki i pieśni myśliwskie. Dużą grupę stanowią pieśni żartobliwe, w wielu przypadkach mające charakter prześmiewczy, wiele z nich śpiewanych było także podczas wesel. Stosunkowo nieliczne są zwrotki odnoszące się do śpiewu, muzyki i tańca. Taka grupa treściowa rzadko bywa w publikacjach wyodrębniana. Niemniej jednak z uwagi na jednorodną tematykę tu została wyszczególniona. W grupie pieśni refleksyjnych znalazły się zwrotki określające stosunek do otaczającej przyrody i przemijającego czasu lub wykonywanej pracy.